Felsefe çeşitli yönetmenler için derdini anlatmada bir aracı olmuştur devamlı. Bilhassa beyaz perde ile harmanlandığında hakkaten kıymetli alt metinler ortaya konmuştur. Evde kaldığımız şu güç süreçli günlerde bir nebze olsun kafamızı dağıtabileceğimiz, sorgulatan, felsefi yönden ağır basan 15 tane filmi sizler için derledim. İyi seyirler 🙂
The Seventh Seal / Yedinci Mühür (Ingmar Bergman)
Persona,Wild Strawberries benzer biçimde filmlerden tanıdığımız direktör Bergman’ın en varlığımızı sorgulatan filmlerinden biridir. Yedinci Mühür, kıyamet tehdidi altında yaşamın anlamını çözmeye işçi yalnız bir insanın çarpıcı bir portresidir.On sene devam eden bir Haçlı seferinden vebanın kol gezdirilmiş olduğu ülkesine dönerken yolu ölüm tarafınca kesilen bir şövalyenin öyküsüdür.
Ölümü bir satranç oyununa çağrı eden şövalye eğer onu yenebilirse yaşamına kalmış olduğu yerden devam edecektir. Film o zamanda kitlelerin hangi değerlere sığınması icap ettiğini sunmuştur bizlere ve yer yer inançlarımızı sorgulatmıştır Bergman.Böylece varoluşcu beyaz perdeye büyük bir katkı elde etmiş,ikon haline gelmiştir.
A Torinói ló / Torino Atı (Bela Tarr)
İlk zamanlarda beyaz perdenin kendisi için bir hobi bulunduğunu ve aslolan derdinin felsefe bulunduğunu ifade eden, varoluşun peşinden giden en kıymetli yönetmenlerden biridir Bela Tarr. Düşüncelerini kişilere aktarmak için beyaz perde yolunu tercih etmiş ve fazlaca başarı göstermiş olmuştur. Film, Nietzsche’nin suskunluğa geçiş süreci olarak herkesçe malum olan içe kapanışının ardındaki öykü ile başlıyor.
Meşhur hikayeye nazaran; Friedrich Nietzsche, 1889’da Torino’da yürürken bir fayton sürücüsü ile karşılaşır. Faytoncunun, bütün baskılarına karşın devinim etmeyi reddeden atını öfkeyle kırbaçlaması neticesinde, Nietzsche aniden faytona atlar ve hüzünle atın boynuna sarılarak ağlamaya adım atar. Bu olayın sonrasında evine kapanır ve peşinden ölümüne dek devam eden suskunluğu adım atar.
Picnic at Hanging Rock / Hanging Rock’ta mesire (Peter Weir)
Filmin konusu son derece rahat. Seçkin bir kız okulu,“Hanging Rock” adlı dağlık bir bölgeye Sevgililer Günü’nde bir seyahat düzenler.Seyahat esnasında üç kız talebe ve bir öğretmen bu gizemli yerde kaybolur. Her önüne gelen onları ortaya çıkarmak için seferber olur, kimse kızları bulamaz;lakin kızlar bir süre sonrasında ortaya çıktıklarında ise hiçbir şey hatırlamıyorlardır. Kaybolmalarının sebebinin bir insan mı, yada doğaüstü bir şeyler mi olduğu anlaşılması imkansız. Yanıt seyirciye bırakılmıştır.
Senaryo rahat benzer biçimde görünse de yönetmenin aktarış biçimi son derece etkileyicidir. Filmin anne gayesi bilinmeyeni tahmin ettirmeye çaba göstermek ve uğraşmak. Tepkisi olmayan bir nihayet ve bütün cevaplar seyirciye bırakılmış.Film tam manasıyla bir bilmece benzer biçimde. Peter Weir yönetmenlik sahasında son derece yüksek bir beceri sergilemiş.Bu film için mühim bir iddia da Slavoj Zizek’ten gelmiştir:”Bu film adeta Tarkovski’nin Stalker’ının başka bir versiyonu benzer biçimde”
Stalker / İz Sürücü (Andrey Tarkovski)
Stalker demişken Tarkovski önermeden olmazdı.Felsefi alt metinleri son derece kuvvetli olan adeta kitap benzer biçimde bir filmdir. Bir çeşit kıyamet sonrası gelecekte, isimsiz bir ülkedeyiz. Düşen devasa bir meteor açıklanması kuvvet vakalara neden olmuştur. Yarattığı tesir Zone isminde olan bir alanda etkili olabilmektedir. Bu alanın ortasında yer edinen bir odada insanlığın en derin tutkularını gerçek yapacağı söylenen bir kuvvet olduğu bilinmektedir. Buraya yalnız Stalker’lar girebilmekte ve eşlik ettikleri insanları odadaki güçle yüzleşmeye götürmektedirler.
Kahramanımız da bu şekilde bir Stalker’dır. Karısının itirazlarına karşın bir ilim adamı bir de yazarı yanına alarak yaşamının yolculuğuna çıkar. Filmimizde diyaloglar, yer yer monologlar fazlaca güçlüdür. Neye inandığınızı,kimi zaman inanmasanız bile nelere boyun eğdiğinizi görmeniz penceresinden da alt metinler içeren kuvvetli bir filmdir.
Naked / Çıplak (Mike Leigh)
Johnny çalıntı bir otomobille geldiği Londra’da öncelikle eski sevgilisi Louise’in evine gider. Bir süre burada kalsa da, hiçbir yere ilişik olmayan bu adamı bağlayan hiçbir şey yoktur. Johnny bavulunu alır ve Londra sokaklarında dolaşmaya adım atar. Canının istediği yerde canının istediği benzer biçimde davranmakta, köşe başlarında kitap okumakta ve yeni insanlarla tanışmaktadır fakat istisnasız şehirde tanıştığı her önüne gelen mutsuzdur.İnsanın evrimini,kendine yabancılaşmasını mevzu, bahis alan etkili bir kült filmdir.
Dogville (Lars Von Trier)
Filmin konusu özetlemek gerekirse ABD’nın Dogville köyü sakinlerinin köye sonradan gelen Grace’e karşı tutumlarının vakit içindeki değişimi. Doğal Lars von Trier bu tutum değişikliği sürecinde seyirciye birden çok ahlaki-felsefi suali da yöneltiyor ve izleyicinin bu problemlerle yüzleşmesini istiyor;Fenalık yapma imkanı olmadığı için kabahat işlemeyen insan iyi insan mıdır?Toplumsal ahlakın temeli nedir? Trier’in kesinlikle izlenmesi ihtiyaç duyulan ahlak-felsefe teması yoğun olan bir filmidir.
Caché / Hidden / Saklı (Michael Haneke)
Karısıyla beraber bahtiyar ve rahat bir yaşam devam eden Georges, bir tv kanalında iş koşturmacasındadır. Bu bayağı yaşamı bigün kim tarafınca göndermiş olduğu belli olmayan bir paketle kabusa dönüş yapmak üzeredir. Paketten çıkan kaset Georges ve ailesinin gizlice çekilen
görüntülerinden oluşmaktadır.
Ardı arkası kesilmeyen bu paketler zaman içinde daha da gizemli hale gelmeye adım atar, Georges’u geçmişiyle yüzleşmek zorunda bırakırlar.İnsanın kurtulmaya çalmış olduğu geçmiş ve belirsiz geleceği,merak,önyargı unsurlarınında bulunmuş olduğu tokat durumunda bir film.
Eternity And A Day / Sonsuzluk ve Bir Gün (Theodoros Angelopoulos)
Alexander, yazın çevrelerince tanınan, herkesçe malum olan ve sevilen ehil bir yazardır. Ansızın yakalandığı kurtuluşu olmayan bir hastalık, bütün yaşamını gözden geçirmesine sebebiyet verecektir. bundan böyle Alexander içine gömüldüğü bu kıyı kenarındaki evi bir kenara bırakarak tekrardan hayata ileri atılmak durumundadır.
Edinmiş olduğu ve ediniyor olduğu tecrübelerin dahil içe geçeceği bir serüvene atılır. Geçmişi hatırladıkça kendini yeniler ve kimliğini hatırlamaya adım atar. Alexander, kendi ölümünün döşeğinde, yeni bir kimlik kazanmaktadır. Yunanistan’ın çıkardığı en büyük yönetmenlerden önde gelen Theodoros Angelopoulos’un bolca ödüllü filmidir.
Nietzsche Wept / Nietzsche Ağladığında (Pinchas Perry)
Direktör koltuğunda Pinchas Perry’nin bulunmuş olduğu Nietzsche Ağladığında, Alman felsefeci Nietzsche’yi mevzu, bahis alır. Kendisine aşık olan Lou Salome isminde son derece çekici bir karı, Nietzsche’nin düşüncelerinden hastalık duyup durumu devrin en ünlü doktoruna anlatmayı düşünür.
Böylece tabip Breuer’e gider ve Nietzsche’nin durumunu anlatır. Breuer’in Nietzsche’nin kitaplarını okuması ve vakası Sigmund Freud ile paylaşmasıyla vakalar ilerler. 1992 senesinde Irvin Yalom’un benzer isimde yayınlanmış olan Nietzche Ağladığında, seyircileri son derece düşündürecek bir yolculuğa hazırlıyor.
The Fountain / Kaynak (Darren Aronofsky)
The Fountain, Darren Aronofsky‘in en kim bilir filmidir. Ölümsüzlük arayışında olan değişik vakit dilimlerinden üç değişik kişiyi mevzu, bahis ediniyor. Filmin 21. yüzyıldaki diliminde bir ilim insanı olan Tommy Creo’yla karşılaşıyoruz. Creo, tıbbi deneyler icra eden, bu deneyler vasıtasıyla da nörolojik ilerlemeler ve tedaviler bulmayı uman bir şahıs.
Hırsıyla ön plana çıkan Creo’nun bu yırtıcı tutumunun sebebi ise eşi Izzie’nin beyninde ur bulunması ve ölüme her geçen saniye daha da yaklaşması. Creo’nun en gerekli motivasyonu da eşini kurtarmayı başarmak. Eşi İzzie ise kendi benliğinde bir arayışa çıkmış durumda. Felsefi ve mitolojik yoğunluğundan dolayı seyirciye güç gelebilecek bir film olsa da adeta eşsizdir.
8½ (Federico Fellini)
Federico Fellini’nin, otobiyografik ögeler de içeren filmi 8½, bir hite dönüşen nihayet filmi sonrası yeni projeleri büyük ilgi ile beklenen direktör konumuna yükselen Guido Anselmi’nin, bu büyük ilginin neticesi yaşamış olduğu baskı ile birlikte yeni vizyona giren filmi için bir türlü istediği ilhamı
bulamamasına odaklanır. Bu baskıdan çıkmayı başaramayan Guido’yu, zaman içinde gerçeklik duygusunu kaybederek geçmiş ve düşler içinde dolaşırken izleriz.
Fellini’nin kendi hayatından izler taşıyan 8½, ehil sinemacının yanında ayrıca Guido’ya can veren Marcello Mastroianni’nin unutulmaz performansı ile akıllara kazınan bir film olmayı da başarmıştır. Fellini’nin 8½’unun alt-metnine baktığımızda Derrida felsefesinin izlerini yoğun halde hissediyoruz. Gerçekliği maskelemek için inşa edilmiş yapıları açığa vuran ve onları yıkan yaklaşım Fellini’nin elinde sinematik bir formata dönüşürken Derrida felsefesi de bu maskelenmiş gerçekliğin ardında açığa çıkıyor.
Groundhog Day / gün itibariyle Aslen Dündü (Harold Ramis)
Nefret etmiş olduğu bir günü yeniden yeniden hayatı idame ettirmek zorunda kalan bir insanın maceralarını mevzu, bahis ediyor. Phil Connors, ekranlardaki içten kişiliği ve keyifli yüzüyle kendine özgü bir şöhrete haiz olan, sadece kameralardan kurtulmuş olduğu an kendini beğenmiş ve kibirli kişiliğine art dönen bir hava durumu spikeridir. Bu huysuz adam, asla sevmediği kırsal yaşamın yargı sürdüğü Pensilvanya’nın kırsal kasabalarından birine, Groundhog Day etkinlikleri için gönderilir.
Burada yaşanmış olan yaşam ve mütevazi insanlardan iğrense debu hayata bir günlüğüne, vazifesi için katlanmak zorundadır;sadece ansızın çıkan bir kar fırtınası bütün ulaşım yollarını kapattığında Phil, talihsiz kaderiyle başbaşa kalır. Ertesi sabah uyandığında ise daha büyük bir sürpriz kapıdadır: Phil, vakit döngüsüne yakalanmıştır; nefret etmiş olduğu o günü yeniden yeniden hayatı idame ettirmek zorundadır.
Ma nuit chez Maud / My Night at Maud’s / Maud’la Bir Gece (Eric Rohmer)
Éric Rohmer’in Altı Terbiye Hikayesi serisinden olan filmimizde orta yaşlarına gelmiş Katolik ve çeşitli prensipleri olan; bir taraftan da aydın bir insanın terbiye, din, münasebet, aşk, evlilik benzer biçimde durumlar üstünde durulan bir halde yaşamının bir kısmına misafir oluyoruz. Beyazperde ve felsefenin birden çok kez taraf yana ilerlediği düşündürücü bir film.
Giordano Bruno (Giuliano Montaldo)
Giuliano Montaldo’nun yönettiği 1973 İtalyan biyografik-dram filmi. Film, Sonsuz evren fikrini savunduğu ve kilisenin doğmalarına karşı gelmesi sebebiyle, 1600 senesinde Roma Katolik Kilisesi Engisizyon Mahkemesi tarafınca, din sapkınlığı ile suçlanıp, canlı canlı yakılarak idam edilen büyük İtalyan felsefeci Giordano Bruno’nun öyküsünü mevzu, bahis alır.
“Ne gördüğüm hakikati gizlemekten hoşlanırım, ne de bunu açıkça ifade etmekten korkarım. Aydınlık ve karanlık arasındaki, ilim ve bilgisizlik arasındaki muharebeye her yerde katıldım. Bu sebepten mütevellit her yerde zorlukla karşılaştım ve cehaletin babaları olan resmi akademisyenlerin yanında ayrıca kalınca kafalı çoğunluğun öfkesinde hedef olarak yaşadım.”
The Illusionist / İllüzyonist (Neil Burger)
Film değişik dünyalardan gelen kitlelerin içinde doğan bir aşkın, basitçe onaylanmaması ile başlıyor. Sophia aristokrat bir ailenin kızı olarak, marangoz bir ailenin oğlu olan Eisenheim’a sevgi duymaya başlar. Üstelik aşkı karşılıklıdır. Bu ikili, birbirlerine hissettiklerinden dolayı tepki alırlar. Öyleki ki aşkına yasak bile getirilen Eisenheim, ülkeyi terk eder. mavi gezegeni dolaşacaktır.
Aradan on beş sene geçtikten sonrasında ülkesine bir gözbağcı olarak art döner. Bu sırada Sophia, nişanlanmak üzeredir. Onca vakit sonrasında tekrardan karşı karşıya gelen aşıkların hisleri tekrardan alevlenir. Bu durumu hisseden Sophia’nın nişanlısı Prens Leopold ile Eisenheim hesapta olmayan bir mücadeleye duhul etmek zorunda kalacaklardır.
