Splinternet, rahat olarak webin bölünmesini ifade eden bir terim. Amma ve lakin bu bölünme daha oldukça; alış veriş, politika, din, teknolojik ve ulusal çıkarlar sebebiyle gerçekleşen bir bölünme olacak.
Ulusal devletler ya da firmalar için, kitlelerin erişebilecekleri ve paylaşabilecekleri detayları etkileyerek elde edilebilecekleri bir para ve denetim kelam konusu. Bu etkiyle, bilgiye erişim için ödenen maliyetler de iç oluş suretiyle birden çok faktörde manipülasyon uygulayarak, kazanç ve denetim sağlanabilir.
Splinternet fikri de yeni bir şey değil. Sadece nihayet gelişmeler bölünmeyi artırarak, tekrardan gündeme getirdi.
Bir tüm olarak web
Burada temel sual, her önüne gelen için tek bir webin mi yoksa oldukça sayıda webin mi olduğu. İnternetin büyük bir kısmı “deep web” olarak herkesçe malum olan bir alan. Bu alan, çoğu zaman arama motorları ve web tarayıcıları tarafınca ulaşılamayan bölgeler. Tahminlere gore, web’in ortalama %70’inin burada olduğu ifade ediliyor.
İsmine ve çeşitli kaygı verici haberlere karşın, deep web çoğu zaman zararsızdır. Bireysel e-posta hesabınız, erişim için yetkilendirme gerektiren deep web’in bir parçasıdır. Dropbox, OneDrive ya da Google Drive hesaplarınız da öyleki. İş yerinizin ya da okulunuzun kendi sunucuları var ise, bunlar da deep web’in bir parçasıdır.
Bunu oldukça oyunculu video oyunlarından, bir çok toplumsal medya platformuna kadar oldukça daha çok şeye genişletebiliriz. Evet, ürkütücü ismiyle örtüşen bölgeler olsa da deep web’in bir çok bir tek şifreyle erişim gerektiren içeriklerden meydana geliyor. Ve bu içeriğe, arama motorları naturel olarak erişemiyor.
Fakat bölünmüş internetten bahsederken bir tek deep web’den bahsetmiyoruz.
Parçalanmış bir web daha da parçalanmaya hazırlanmakta
Peki hakikaten, rastgele bir zamanda tek bir web oldu mu? Mutlak surette oldu. 1960’larda Amerika’nin ARPA isminde olan ağı açık bölünmemişti. Bunun yanında ayrıca, 60’lı ve 70’li yıllarda Sovyetler Birliği ve Şili hükümetleri de sırasıyla OGAS ve CyberSyn adlı benzemekte ağ projeleri üstünde çalıştılar.
Her birisi net bir halde birbirinden ayrıydı ve başarı göstermiş oluş için hükümet desteğine gereksinim duyuyordu. ARPANET, mühim seviyede hükümet fonlaması olanakları sayesinde başarı göstermiş olan tek ağ oldu. Bu, webin temelini oluşturacak olan çekirdekti ve Tim Berners-Lee‘nin CERN’de HTML üstüne yapmış olduğu emek harcamalar bugün haiz olduğumuz web’in temelini oluşturdu.
gün itibariyle, birleşik webin yerini parçalanmış bir web almış durumda. Hatta daha da çok parçalanmaya hazır olan bir web var.
Pek oldukça ülkenin halihazırda kendi web ağı bulunmakta. Bu ağlar teknik olarak halen umumi internete bağlı olsa da kullanıcılar için değişik siyaset, düzenleme ve maliyetlere doğal olarak olduklarından dolayı farklılık gösteriyorlar. örnek olarak Rusya, Sovyet periyodu seçimi web nezaretini sürdürüyor ve bu bir tek Rusya’ya hususi değil. Xi Jinping önderliğindeki Çin de benzer yolu izliyor. Nezaret, web kullanımının önünde tek engel değil. Rahatsızlık, istismar, sıkıdüzen, erişim vergisi, erişim tutarı benzer biçimde benzemekte web kontrolleri birden çok ülkede dikkat edilmesi gereken bir problem teşkil ediyor.
Hakkaten de her bir diyar, dilden hukuka, kültürden sansüre kadar web deneyimini şekillendiren mahalli faktörlere haiz. Bu vaziyet VPN’ler ya da blockchain ağlarına geçilen araçlarla aşılabilse de pratikte bunlar kitlelerin yalnızca ufak bir yüzdesinin kullandığı bireysel çözümler ve istikrarlı bir yeni bir yol sağlamıyorlar.
Aslına bakarsan Splinternet’tin başındayız
Tamamı, webin çoktan bölündüğünü gösteriyor. Ve sıkıdüzen tatbik eden hükümetler olmasa bile problemler devam ediyor.
2021 senesinde Feysbuk, Avustralya’da yürürlüğe giren bir yasayı protesto yapmak eylemek amacıyla Avustralya’daki havadis, bilgi, salık içeriklerini kapatarak sektörde potansiyel bir değişikliğe yol açtı. Bunun öncesinde Wikipedia ve Google benzer biçimde kuruluşlar, 2017 senesinde Amerika’da ağ tarafsızlığı hükümlerinin art çekilmesini protesto etti.
Feysbuk (şimdiki adıyla Meta), Hindistan’da Free Basics isminde duvarlarla çevrili bir web bahçesi oluşturma girişiminde bulunmuş oldu. Bu vaziyet 2015’in sonları ve 2016’nın başlarında kurumsal denetim mevzusunda büyük bir tepkiye yol açtı. Günümüz şartlarında Meta’nın AB yasalarını ihlal etmesi, bölgedeki iş modelini de riske uzaklaştırıyor.
Ulusal düzenlemeler ve ekonomiler arasındaki düzensiz örtüşme, sınırları aşan dijital hizmetlerle garip bir etkileşime sebep olabilir. İnternet üstündeki var olan tecrübe çeşitliliği, kullanıcı deneyimlerinin ve erişiminin giderek farklılaşmaya devam edeceğini gösteriyor. İnternet tabanlı firmalar, kullananların takip edeni ve reklamcılık için giderek daha çok hususi erişime bağımlı hale geldikçe ve hükümet politikaları değiştikçe bu parçalanmanın devam ettiğini hep birlikte görmüş olacağız.
Splinternet, halihazırda haiz olduklarımızdan o kadar da değişik değil. Sadece, bugünkünden daha azca global, daha azca müzakereci, daha azca adil ve daha azca birleşik bir interneti temsil ediyor. Şu demek oluyor ki şimdiki benzer biçimde bölgesel uygulamalarla parçalanan bir interneti değil, sonrasında oluşacak, gerçek bir parçalanmış web anlamına geliyor. Görünüşe bakılırsa bunun o kadar da uzağında değiliz; hatta başlangıcında olduğumuz bile açık şekilde ifade edilebilir…
