Kurtarma ekipleri Titanik’i enkazına terk etmek isterken kaybolan deniz rasat aracı Titan’ı ortaya çıkarmak için ortalama 4000 metre derinlikte bir yer altı alanı tarıyorlar. BBC’ye gore çalışmaların yürütülmüş olduğu bu sert ve gaddar ortam, dünyadaki yaşamdan oldukca uzaya benziyor.
Titanik, donma sıcaklıkları ve devamlı karanlığıyla herkesçe malum olan “gece yarısı bölgesi” adında olan bir bölgede bulunmakta. Titan’da daha daha evvelki bulgu gezilerine katılan insanoğlu, sonunda birden okyanus tabanına çarpmadan evvel zifiri karanlık koşullarda iki saatten çok ilerlediklerini anlatıyorlar. Denizaltının ışıkları, ona sınırı olan bir görüş alanı sağlıyor, sadece bu birkaç metreden öteye gitmiyor. İlk müdahale ekipleri bu koşullarla başa çıkmak zorunda.
OKYANUSUN DİBİNE GİTMEK NEDEN UZAYA GİTMEKTEN DAHA TEHLİKELİ
Amerika Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi’nin 2022 rakamlarına gore, insanoğlu on yüzlerce hatta binlerce senedir okyanus yüzeyini araştırıyor olsa da deniz tabanının yalnızca ortalama %20’si haritalandırıldı. Araştırmacılar zaman zaman uzaya gezi etmenin okyanusun altına dalmaktan daha basit bulunduğunu söylüyorlar. Woods Hole Oşinografi Enstitüsü’ne gore, 12 astronot Ay yüzeyinde toplam 300 saat geçirmiş olmasına karşın, Dünya’nın deniz tabanının herkesçe malum olan en derin noktası olan Challenger Deep’i (Mariana Çukuru’nun en derin noktası olan Challenger Deep’tir) keşfetmeye bir tek üç şahıs, toplamda ortalama üç saat harcamış. CNN’de tam bu mevzuyu mercek altına alıyor… Peki, derin okyanusta neler olabilmektedir
CNN’nin analizine gore derin deniz araştırmalarının bu kadar sınırı olan olmasının bir sebebi var: Okyanusun derinliklerine gezi yapmak eylemek, ne kadar aşağıya inilirse o denli büyük tazyik seviyelerine haiz bir alana duhul etmek demek. Bu yüksek riskli bir iş. bundan farklı olarak ortam karanlık ve görüş mesafesi hemen hemen asla yok. Isı da gereğinden fazla derecede soğuk.
Okyanus keşiflerinin zamanı
İlk denizaltı 1620 senesinde Hollandalı mühendis Cornelis Drebbel tarafınca inşa edildi, sadece sığ suların ötesi için kafi değildi. Sonar teknolojisinin bilim adamlarına okyanusun derinliklerinde neler yattığına dair daha net bir fotoğraf sunmaya başlaması için Titanik faciasını beklememiz gerekti. Bu da, ilk denizaltının arkasından ortalama 300 sene geçmesi demekti.
Burada en büyük bulgu adımı 1960 senesinde, bir nevi özgür dalış dalgıç aracı olan Trieste bathyscaphe‘nin 10.916 metreden daha derinde var olan Challenger Deep‘e yapmış olduğu zamanı dalışla atıldı.
O zamandan beri bir tek birkaç vazife için bu derinliklere ulaşıldı. Bu yolculuklar oldukça tehlikeli. Şu sebeple okyanus yüzeyinin altında kat edilen her 10 metrede bir tazyik artıyor. Bu basınçta, en ufak bir yapısal kusur felakete sebebiyet verebilir.
Okyanusun dibinde neler yatıyor?
Massachusetts’teki Woods Hole Oşinografi Enstitüsü’ne gore, derin okyanus olarak kabul edilen bölgeler yüzeyin 1.000 metreden 6.000 metre altına kadar uzanırken, derin deniz çukurları 11.000 metreye kadar inebiliyor. Hadal ya da hadalpelajik bölge olarak isimlendirilen bu bölge, adını Yunan yeraltı tanrısı Hades’ten almakta. Hadal bölgesinde sıcaklıklar donma noktasının derhal üstünde seyreder ve güneş ışığı içeriye nüfuz etmez.
Challenger Deep’te meydana getirilen ilk keşifler son derece dikkat çekiciydi. Kimyasal kalıntılar, karides benzeri süper dev amfopodlar ve dipte yaşayan Holothurianlar ya da deniz hıyarları benzer biçimde bir oldukca diri vardı. Woods Hole Oşinografi Enstitüsü’nde işçi deniz jeoloğu Robert Ballard, 1970’lerde Galápagos Yarığı civarlarındaki denizde bir bütün olarak yabancı bir ekosistem keşfettiğinde yeni bir gezegenimizin kapılarının açıldığını söylemişti.
Bir kısmı kontakt oluşturmak, avlarını cezbetmek ve eşlerini çekmek için biyolüminesansla parlayan bu alışılmadık canlılar, okyanus çukurlarının dik duvarları içinde evleriniz ve iş yerleriniz oluşturmuş durumda. Bu ömür formları bu ekstrem ortamda yaşamaya adapte olmuş ve gezegenin başka hiçbir yerinde bulunmuyor. Güneş ışığı yerine okyanus tabanının altından yükselen magmanın meydana getirdiği hidrotermal sızıntılardan ve bacalardan püsküren kimyasal enerjiyi kullanıyorlar.
Okyanusu haritalamak niçin bu kadar güç
Bilimsel açıdan bakıldığında, okyanus tabanına meydana getirilen gezinsel geziler okyanusun gizemlerine dair bilgilerimizi daha ileriye götürme mevzusunda oldukca azca katkıda bulunmakta. Bu zamana kadar derin okyanusun ve hatta orta okyanusun bir tek oldukca ufak bir yüzdesi insan gözüyle görülebildi. Ve okyanus tabanının oldukca oldukca ufak bir kısmı haritalandırıldı.
Maliyet oldukça yüksek
Bunun sebebi muazzam bir şekilde maliyet. Sonar teknolojisiyle donatılmış tekneler oldukça yüksek harcamalara sebebiyet verebilir. Bir tek yakıt bile günde 40.000 dolara kadar çıkabiliyor. Binaen aleyh, şimdilerde okyanus tabanının kati bir haritasını oluşturmak için Seabed 2030 adında olan bir emek harcama yürütülmektedir.
2.2 MİLYON TÜRDEN SADECE 240 BİNİ BİLİNİYOR
Derin denizler hakkında hala bilinmeyen oldukca şey var. Okyanuslarda var olduğuna inanılan 2,2 milyon türden bir tek 240.000’i bilim adamları tarafınca tanımlanmış.
Teknolojideki ilerlemeler okyanus derinliklerinin insan eliyle keşfedilmesini ortadan kaldırabilir. Derin deniz robotları, yüksek çözünürlüğünde olan su altı görüntüleme, makine öğrenimi ve deniz suyunda var olan DNA’nın sıralanması benzer biçimde yenilikler, yeni ömür formlarının keşfedilme hızını ve ölçeğini hızlandırmaya son derece muavin olacak.
İnsan sağlığı ve bilimsel araştırmalar
Okyanusun bileşikler penceresinden bir altın madeni olduğu düşünülüyor ve keşfedilmesi birden çok biyomedikal buluşa yol açmıştır. Denizden elde edilmiş ilk ilaç olan Cytarabine, 1969 senesinde lösemi tedavisi için tasdik aldı. Bu ilaç bir deniz süngerinden izole edildi.
Bir nevi deniz yumuşakçası olan koni salyangozlarının zehrindeki biyoaktif bileşikler üstünde meydana getirilen emekler, zikonotid (ticari olarak Prialt olarak bilinmektedir) adında olan kuvvetli bir ağrı kesicinin geliştirilmesine yol açtı.
Bilim adamları, deniz hidrotermal bacalarında var olan bir mikroptan izole edilen bir enzim yardımıyla, DNA iplikçiklerini kopyalamak için yaygın olarak kullanılan bir teknik olan polimeraz zincir reaksiyonunu geliştirdiler. Denizanalarında gözlemlenen yeşil floresan protein ise araştırmacıların kanser hücrelerinin yayılması ve sinir hücrelerinin gelişimi de iç oluş suretiyle bir vakitler görünmeyen süreçleri izleyebilmelerini sağlıyor.
Bunlar bir tek birkaç misal. Araştırmacılar okyanusun ve içeriğinde var olan yaşamın, antibiyotik ilaç direnci benzer biçimde tıbbın en büyük problemlerinden bazılarına cevap verebileceğini söylüyor. Denizi irdelemek araştırmak ve değerlendirmek, bir ihtimal bizlere yaşamın nasıl evrimleştiğini de anlatabilir.
